کسب و کار ایرانیمجله اجتماعی

نسب قانونی اولاد

راه‌های اثبات نسب یا مشروع و قانونی است یعنی از و دارای رابطه به دنیا آمده یا ناشی از شبهه بوده و زن و مرد هنگام فکر می‌کردند که زوج هستند؛ یا ناشی از است در صورتی که پدر و مادر هنگام انعقاد نطفه مرتکب زنا می‌شدند و یا از طریق از مرد و زن حاصل می‌شود. نسب در لغت به معنی ، خویشی و خویشاوندی است.  نسب در اصطلاح حقوقی عبارت است از رابطه خویشاوندی بین دو نفر که یکی از نسل دیگری یا هر دو از نسل شخص ثالثی باشند و به طور کلی منتهی شدن دو نفر به منشا واحد است. محقق داماد، سیدمصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده، (نکاح و انحلال آن)، ص۶۳، تهران، انتشارات مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ شانزدهم، پاییز ۱۳۸۶.  به دنبال راهکارهای حقوقی هستید ؟ از مشاوره وکالت رایگان ما بهره‌مند شوید ، میتوانید از طریق سایت تهران وکیل اقدام کنید .

نسب، مترادف با قرابت نسبی است و رابطه طبیعی و خونی بین کلیه خویشاوندان نسبی خط مستقیم یا خط اطراف (قرابت نسبی که بوسیله ولادت یکی از دیگری حاصل می‌شود مانند قرابت جد نسبت به و بالعکس را نسب در خط مستقیم گویند و نسب به خط اطراف یعنی قرابت نسبی بین دو یا چند نفر که به وسیله ولادت از ثالث به وجود آمده‌اند.) جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ترمینولوژی حقوق، ص۷۱۱، تهران، گنج دانش، ۱۳۸۵، چاپ شانزدهم.  را در بر می‌گیرد. این نسب به معنی عام است. اما نسب به معنی خاص عبارت است از رابطه پدر فرزندی یا مادر فرزندی و رابطه طبیعی و خونی میان دو نفر است که یکی به طور مستقیم و بدون واسطه از یا دیگری به دنیا آمده است. صفایی، سیدحسین و امامی، اسدالله، مختصر حقوق خانواده، ص۲۸۷، تهران، نشر دادگستر، چاپ اول، پاییز ۱۳۷۶.  یکی از موجبات نسب است. به موجب ماده ۸۶۲ قانون مدنی اشخاصی که به موجب نسب ارث می‌برند سه طبقه‌اند:

۱- و و اولاد، و اولاد اولاد؛
۲- اجداد، و و و اولاد آنها.
۳- اعمام و عمات و اخوال و خالات و اولاد آنها.

البته به موجب ماده ۸۸۴ از پدر و مادر و اقوام آنها ارث نمی‌برد، اما اگر حرمت رابطه‌ای که ثمره آن است نسبت به یکی از ابوین ثابت و نسبت به دیگری به واسطه یا شبهه زنا نباشد، طفل فقط از این طرف و اقوام او ارث می‌برد و بالعکس. یکی از احکام نسب است. این نفقه شامل نفقه اقارب و می‌شود. در مورد نفقه اولاد ماده ۱۱۹۹ قانون مدنی بیان نموده که نفقه اولاد بر عهده پدر است و پس از پدر یا عدم قدرت او به به عهده اجداد پدری است با رعایت الاقرب فالاقرب. در صورت نبودن پدر و اجداد پدری و یا عدم قدرت آنها نفقه بر عهده مادر است. و هرگاه مادر هم زنده یا قادر به انفاق نباشد، با رعایت الاقرب فالاقرب، به عهده اجداد مادری و جدات پدری واجب النفقه است. در مورد نفقه ابوین و اجداد به موجب ماده ۱۲۰۰ قانون مدنی نفقه پدر برعهده فرزندان است و در صورتی که آنان فرزند نداشته باشند، نوه‌ها با رعایت قاعده تقدم خویشاوندان نزدیک‌تر نفقه را باید بپردازند.

مطابق ماده ۱۲۰۴ قانون مدنی نفقه اقارب عبارت است از مسکن و البسه و غذا و اثاث البیت به قدر رفع حاجت، با در نظر گرفتن درجه منفق. البته آنچه که به عنوان اجزای نفقه در قانون آمده است نمونه‌ای از مهمترین نیازمندی‌های زندگی است و جنبه انحصاری ندارد. پس هزینه و و رفت و آمد و سوخت را باید بر آن افزود. کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوق کنونی، ص۷۳۶، تهران، نشر میزان، چاپ یازدهم، پاییز ۱۳۸۴.  یکی از مهمترین احکام نسب است. حضانت نگاه‌داشتن طفل، مواظبت و مراقبت او و تنظیم روابط او با خارج است. قانون‌گذار ایران نگهداری و تربیت اطفال را به پدر و مادر آنها اعطاء نموده است. نگهداری به معنای عام کلمه شامل همه کارهایی است که برای سرپرستی و مواظبت از طفل و کودک لازم است.

کاتوزیان، ناصر، دوره مقدماتی حقوق مدنی خانواده، ص۳۷۹-۳۸۰، تهران، نشر میزان، چاپ ششم، پاییز ۱۳۸۷.  البته حضانت بیشتر ناظر به حمایت جسمی از کودک است، هر چند که حمایت روحی و اخلاقی طفل در این نهاد حقوقی، هم در و هم در حقوق جدید منظور بوده است. صفایی، سیدحسین و امامی، اسدالله، مختصر حقوق خانواده، ص۳۴۳، تهران، نشر دادگستر، چاپ اول، پاییز ۱۳۷۶.  قانون مدنی ایران، ماده ۱۱۷۳.  در مورد مدت حضانت ماده ۱۱۶۹ قانون مدنی مقرر داشته که: «‌برای نگاه‌داری طفل مادر تا دو سال از تاریخ ولادت اولویت خواهد داشت. پس از انقضای این مدت حضانت با پدر است، مگر نسبت به اطفال اناث که تا سال هفتم حضانت آنها با مادر خواهد بود.»

در این که حضانت حق محض یا هم و هم است، فقهای امامیه اختلاف نظر دارند، اما قانون مدنی ما به موجب ماده ۱۱۶۸ نگاهداری اطفال را هم حق و هم تکلیف ابوین می‌داند. و تا زمانی که پدر و مادر کودک زنده هستند و نگهداری از فرزند خود را دارند، حضانت با آنها است. ماده ۱۱۷۲ قانون مدنی مقرر داشته که: «هیچ یک از ابوین حق ندارند، در مدتی که حضانت طفل به عهده آنها است، از نگهداری او امتناع کنند. در صورت امتناع یکی از ابوین حاکم باید به تقاضای دیگری یا به تقاضای قیم یا یکی از اقرباء و یا به تقاضای مدعی العموم نگاهداری طفل را به هر یک از ابوین که حضانت یه عهده اوست الزام کند و در صورتی که الزام ممکن یا موثر نباشد، حضانت را به خرج پدر و هرگاه پدر فوت شده باشد به خرج مادر تامین کند.»

یکی از احکام دیگر نسب بر اطفال است. ولایت به معنی عام، سلطه‌ای است که شخص بر و دیگری پیدا می‌کند و شامل و جد پدری و و می‌شود. اما در روابط خانوادگی عبارت است از اقتداری که قانونگذار به منظور اداره امور مالی و گاه تربیت کودک و طفل به اشتراک به پدر و جد پدری اعطا کرده است قانون مدنی ایران، مواد ۱۱۸۰ و ۱۱۸۱.  و مادر نسبت به اداره اموال فرزند خود هیچ سمتی ندارد. کاتوزیان، ناصر، دوره مقدماتی حقوق مدنی خانواده، ص۴۰۲-۴۰۳، تهران، نشر میزان، چاپ ششم، پاییز ۱۳۸۷.  یکی از احکام مهم نسب حرمت است که به موجب ماده ۱۰۴۵ قانون مدنی نکاح با اقارب نسبی ذیل ممنوع است، اگر چه قرابت حاصل از شبهه یا زنا باشد.
۱- نکاح با پدر و اجداد و با مادر و جدات، هر قدر که بالا برود؛
۲- نکاح با اولاد هر قدر که پایین برود؛
۳- نکاح با برادر و خواهر و اولاد آنها، تا هر قدر که پایین برود؛
۴- نکاح با عمات و خالات خود و عمات و خالات پدر و مادر و اجداد و جدات.
در مورد حرمت نکاح فرزندی که از رابطه نامشروع زن و مردی به وجود می‌آید، از حیث حرمت نکاح، مانند فرزند مشروع آنها است و نمی‌توان با پدر و مادر خود و فرزندان آنها نکاح کند و همچنین با سایر خویشان نسبی. بنابراین قانون مدنی ما اولاد متولد از زنا و شبهه را نیز مشمول مانعیت و حرمت نکاح دانسته است و این حکم مطابق با نظریه مشهور علمای است. محقق داماد، سیدمصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده، (نکاح و انحلال آن)، ص۶۵-۶۷، تهران، انتشارات مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ شانزدهم، پاییز ۱۳۸۶.

در در این باره می‌نویسد: عبارت است از اینکه با و حاصل شود. و احکامی که بر نسب ثابت در شرع، از توارث و غیره، مترتب می‌باشد اگرچه اختصاص به نسب شرعی دارد لیکن ظاهراً بلکه قطعاً موضوع اعم از آن است پس سبب غیرشرعی را هم شامل می‌شود، بنابراین اگر با زنی زنا کند و پسر و دختری از او متولد شود ازدواج نمودن بین آن‌ها حرام است. و همچنین بین هر یک از آن‌ها و بین اولاد زانی و زانیه که با ازدواج صحیح یا با زنا با زن دیگری، پیدا شده‌اند. و همچنین زن زانیه و مادرش و مادر مرد زانی و خواهر آن‌ها بر پسر حرام می‌شوند و دختر بر مرد زانی و پدرش و اجداد و برادرها و عموهایش حرام می‌شود. نسب که از طریق رابطه خونی طفل به پدر و مادر موجود می‌شود، از نظر حقوقی دارای انواعی است که هر کدام دارای احکام خاصی می‌باشند. ما در این قسمت به بعضی از احکام آن اشاره می‌کنیم.

به عقیده امام خمینی « عبارت است از اینکه به سبب وطیی که ذاتاً با سببی شرعی – از نکاح یا ملک یمین یا تحلیل – حلال است، حاصل شود؛ اگرچه به‌خاطر عوارضی از قبیل حیض یا روزه یا اعتکاف یا احرام و مانند آن‌ها حرام شده باشد. و به ملحق می‌شود.» پس نسب وقتی قانونی و مشروع است که در زمان انعقاد نطفه طفل، پدر و مادر طفل دارای رابطه نکاح و صحیح اعم از یا باشد. در صورتی که طفل قبل از ازدواج منعقد گردد، و سپس آن پدر و مادر طبیعی با یکدیگر ازدواج نمایند، طفل واقعاً متولد از رابطه قانونی و شرعی نیست، هر چند که در زمان زوجیت متولد شده، و او را طفل خود بدانند.

به بیان امام خمینی در تحریرالوسیله «منظور از وطی شبهه وطیی است که آن را ندارد و به حرمت وطی ندارد؛ مانند اینکه با زن بیگانه به اعتقاد اینکه زن خودش است نزدیکی نماید، یا طریق معتبری بلکه اصل معتبری بر آن نداشته باشد؛ و مع ذلک مساله مورد اشکال است. و وطی و کسی که خواب است و کسی که مانند مجنون و خواب است ملحق به آن‌ می‌شود. و شخص درصورتی‌که مستی‌اش به آشامیدن مسکر از روی عمد و عصیان باشد، به آن ملحق نمی‌شود.» پس هر گاه مردی با زنی کند، به تصور این که بین آنها رابطه زوجیت وجود دارد و در واقع چنین رابطه‌ای وجود نداشته باشد، این عمل را نزدیکی به شبهه یا می‌گویند.

در صورتی که فرزندی از نزدیکی به شبهه به دنیا آید، او را و نسب او را نسب ناشی از شبهه می‌نامند. صفایی، سیدحسین و امامی، اسدالله، مختصر حقوق خانواده، ص۳۲۰-۳۲۱، تهران، نشر دادگستر، چاپ اول، پاییز ۱۳۷۶.  قانون مدنی ایران، ماده ۱۱۷۳.  در صورتی که پدر و مادر طفل هنگام انعقاد نطفه در وضع نکاح صحیح نباشند. و عدم نکاح صحیح را بعداً متوجه شوند، در صورتی که در زمان نزدیکی بر صحت ازدواج باور داشته باشند، چه در و چه در ، مدنی، سیدجلال‌الدین، حقوق مدنی، ج۲، ص۱۷۷، تهران، انتشارات پایدار، ۱۳۸۳.  در و حقوق ایران نسب ناشی از شبهه در حکم نسب مشروع است. ولد شبهه هم به کسی که در هنگام نزدیکی در اشتباه بوده است، ملحق می‌گردد.

لیلا بنی نعمتی

من لیلا هستم، خبرنگاری که با نگاهی به آینده، مسائل امروز را تحلیل می‌کنم. در این سایت، با بررسی روندهای اجتماعی و اقتصادی، به دنبال درک بهتر چالش‌ها و فرصت‌های پیش روی جامعه در آینده هستم.
دکمه بازگشت به بالا