علائم خرابی سنسور ABS و نحوه تست سنسور چرخ در ام وی ام X22 و X33(راهنمای کامل)

تصور کنید در یک عصر بارانی پاییزی پشت فرمان ام وی ام خود در حال رانندگی هستید و با فشردن ملایم پدال ترمز ناگهان ضربه های شدیدی زیر پای خود احساس می کنید، هم زمان دو چراغ زرد رنگ پشت آمپر روشن می شوند و خودرو تمایل به کشیده شدن به یک سمت دارد. اولین فکری که به ذهن هر راننده ای خطور می کند مواجهه با هزینه های سنگین تعویض بلوک هیدرولیک یا کامپیوتر ترمز است، در حالی که در بیش از هفتاد درصد مواقع مقصر اصلی این آشفتگی تنها یک قطعه کوچک چند سانتی متری به نام سنسور سرعت چرخ یا همان سنسور ای بی اس است که به دلیل گرد و غبار، قطعی کابل یا جرم گرفتگی سیگنال اشتباه ارسال می کند. سنسورهای سرعت چرخ به منزله چشم های بیدار سامانه ایمنی خودرو عمل می کنند و وقتی دید یکی از این چشم ها مختل شود، کل سیستم ترمز ضد قفل و پایداری الکترونیکی به حالت خاموشی اضطراری در می آید تا تصمیم نادرست نگیرد. در این مقاله به شکلی موشکافانه و تخصصی نشانه های بارز معیوب شدن این حسگرها، شیوه های گام به گام عیب یابی در خانه یا تعمیرگاه و تفاوت های ساختاری آن در خودروهای کراس اوور مدیران خودرو را مورد بررسی دقیق قرار می دهیم.

خودروهای ام وی ام X22 و ام وی ام X33 در نسل های گوناگون از ساختار الکتریکی و هیدرولیکی مدرنی برای مدیریت تعادل خودرو بهره می برند که هماهنگی میان سیستم های ترمز ضد قفل، سامانه کنترل کشش و پایداری الکترونیکی را تضمین می نماید. با این حال شرایط اقلیمی، دست اندازهای متعدد مسیرها و نفوذ مداوم آب گل آلود به بخش های تحتانی چرخ ها همواره زمینه ساز آسیب دیدگی سنسورهای سرعت دوران چرخ می شود. در صورتی که اخیرا با روشن شدن ناگهانی هشدار دهنده های پشت آمپر روبرو شده اید و برای تفکیک منشا نقص فنی با ابهام مواجهید، مطالعه مقاله تحلیلی دیگر ما در خصوص اینکه چرا چراغ ABS و ESP ام وی ام X22 و X33 روشن می شود؟ سنسور چرخ خراب است یا یونیت ABS؟ دیدگاه بسیار جامعی به شما ارائه خواهد داد تا بدون صرف هزینه های بیهوده ریشه اصلی ایراد را شناسایی نمایید. شناخت مکانیزم فعالیت سنسورهای چرخ نه تنها از بروز سوانح ناگوار در سرعت های جاده ای جلوگیری به عمل می آورد، بلکه عمر مفید لنت ها، دیسک های ترمز و لاستیک های خودرو را نیز به شکلی چشمگیر افزایش خواهد داد.

سنسور ABS چیست و در خانواده ام وی ام چه نقشی دارد؟

سنسور چرخ یا حسگر ای بی اس قطعه ای الکترومغناطیسی با ساختاری ظریف است که درست در مجاورت دیسک ترمز، توپی چرخ و سرپلوس نصب می شود و وظیفه دارد نرخ چرخش تک تک چرخ ها را به شکل میلی ثانیه ای به یونیت ترمز گزارش کند. در خودروهایی نظیر ام وی ام X22 دنده ای یا اتوماتیک و همچنین مدل های مختلف ام وی ام X33 اعم از نسل قدیم، نیوفیس و سری اس، حسگرها به طور مداوم چرخش پالس های مغناطیسی رینگ دور دنده ای یا بلبرینگ های مغناطیسی چرخ را پایش می نمایند. هنگامی که راننده پای خود را بر پدال ترمز می فشارد، کامپیوتر ترمز با تطبیق سرعت هر چهار چرخ ارزیابی می کند که آیا چرخی در آستانه قفل شدن و سر خوردن روی آسفالت قرار دارد یا خیر. چنانچه سنسور یکی از چرخ ها ارسال داده را قطع کند یا سیگنال مخدوش تولید نماید، سامانه هوشمند ایمنی برای حفاظت از خودرو عملکرد ضد قفل را غیرفعال کرده و ترمزگیری را به حالت سیستم های معمولی و بدون ترمز هوشمند تغییر می دهد.

اهمیت این حسگرها فراتر از مدار ترمزگیری صرف است زیرا تمامی سیستم های کمکی رانندگی به اطلاعات سرعت چرخ ها وابسته هستند. به عنوان نمونه سیستم کنترل کشش برای مهار هرزگردی لاستیک ها در زمین های لغزنده، سیستم کنترل پایداری برای بازگرداندن تعادل بدنه در پیچ های تند، سیستم کمکی شروع حرکت در سربالایی و حتی سرعت سنج دیجیتال پشت آمپر مستقیما بر پایه داده های خام این سنسورها تصمیم گیری می کنند. در خودروی کراس اووری مثل ام وی ام X33 که مرکز ثقل بالاتری نسبت به خودروهای سدان دارد، وجود داده های پایدار و سالم از سنسورهای چرخ از اهمیت دوچندانی برای جلوگیری از واژگونی برخوردار است. بنابراین نقص حتی در یک عدد از این چهار حسگر، زنجیره ای از واکنش های هشدار دهنده الکترونیکی را در خودرو به راه می اندازد که می تواند عملکردهای ایمنی فعال را به صورت یکپارچه از مدار بهره برداری خارج نماید.

مهم ترین علائم خرابی سنسور چرخ در ام وی ام X22 و X33

شناخت نشانه های معیوب شدن حسگر ترمز به مالکان این خودروها کمک می کند تا پیش از رسیدن به شرایط اضطراری، قطعه معیوب را ردیابی و تعویض کنند. اولین و متداول ترین نشانه، روشن ماندن مداوم چراغ اخطار ای بی اس روی صفحه نشان دهنده ها بلافاصله پس از استارت زدن یا به محض حرکت خودرو است. در این حالت کامپیوتر ترمز متوجه غیبت سیگنال از یک سمت خودرو شده و کدهای خطای مدار باز را در حافظه موقت خود ثبت می کند. هم زمان در خودروهای مجهز به سامانه های پیشرفته نظیر ام وی ام X22، چراغ سیستم کنترل پایداری یا همان ای اس پی نیز روشن خواهد ماند، زیرا کامپیوتر مرکزی به دلیل عدم آگاهی از وضعیت زاویه ای چرخ قادر به کنترل گشتاور موتور یا اعمال فشار اختصاصی روی چرخ های منحرف شده نخواهد بود و ترجیح می دهد این قابلیت را خاموش کند.

علامت مشهود دیگر که ترس و اضطراب شدیدی برای راننده ایجاد می نماید، پدیده فعال سازی کاذب یا لگد زدن بی مورد پدال ترمز در سرعت های بسیار پایین است. بارها گزارش شده است که راننده ام وی ام X33 در ترافیک شهری با سرعت بیست کیلومتر بر ساعت ترمز می گیرد اما پدال زیر پای او شروع به لرزیدن شدید و تولید صدای کوبش یا خرخر مکانیکی می کند و مسافت توقف طولانی تر می شود. این پدیده خطرناک زمانی رخ می دهد که سنسور چرخ به طور کامل نسوخته است، بلکه به واسطه وجود براده های آهن، گرد لنت ترمز یا جرم گرفتگی رینگ مغناطیسی، اطلاعات سرعت چرخ را در سرعت های پایین با نوسان و خطا می خواند. در این موقعیت کامپیوتر ترمز به اشتباه تصور می کند آن چرخ به طور ناگهانی قفل شده است و سریعا پمپ های هیدرولیک را فعال می کند تا فشار روغن را آزاد سازد، که پیامد آن خالی کردن زیر پا و ضعف وحشتناک در ترمزگیری شهری خواهد بود.

علاوه بر این، در برخی مدل های ام وی ام به ویژه نسل های نخستین X33، حسگرهای سرعت چرخ جلو ارتباط مستقیمی با سنجش سرعت کلی خودرو دارند و خرابی آن ها می تواند به نوسان عقربه کیلومتر شمار، شلاق زدن نشانگر سرعت یا قطع کامل نمایش سرعت روی صفحه آمپر منجر گردد. همچنین در نسخه های اتوماتیک، اختلال در فرستادن اطلاعات سرعت می تواند برنامه کامپیوتر گیربکس سی وی تی را سردرگم ساخته و باعث تعویض دنده های ضربه دار، بالا ماندن دور موتور یا عدم اعمال درست حالت تیپ ترونیک شود. تمام این موارد اثبات می کند که کوچک ترین نقص در عملکرد حسگرهای چهارگانه می تواند کل ساختار پیشرانه، انتقال قدرت و سیستم های ایمنی خودرو را تحت الشعاع قرار داده و آرامش رانندگی روزمره را سلب نماید.

انواع سنسورهای سرعت چرخ و نحوه عملکرد آن ها

سنسورهای ای بی اس به کار رفته در خودروهای معاصر به دو دسته کلی سنسورهای غیرفعال یا القایی سلفی و سنسورهای فعال یا اثر هال تقسیم بندی می شوند. در مدل های قدیمی تر ام وی ام X33 بیشتر از نوع سلفی پسیو استفاده شده است که درون خود حاوی یک هسته مغناطیسی دائمی احاطه شده با سیم پیچ مسی ظریف هستند. این نوع حسگرها بدون نیاز به تغذیه خارجی از یونیت ترمز، جریان ضعیف الکتریکی متناوب را در اثر گذر دندانه های فلزی رینگ سرپلوس از مقابل نوک مغناطیسی تولید می نمایند. فرکانس و دامنه ولتاژ تولید شده مستقیما با شتاب زاویه ای چرخ پیوند دارد و به همین جهت در سرعت های صفر یا بسیار پایین، ولتاژ خروجی به اندازه ای ناچیز است که یونیت ترمز نمی تواند اطلاعات دقیقی از آن استخراج کند.

در سوی مقابل، در کراس اوور ام وی ام X22 و مدل های جدیدتر X33 از سنسورهای نوع فعال یا اکتیو بر پایه اثر هال و مگنتورزیستیو بهره برداری می شود. این حسگرها دارای یک آی سی هوشمند در سر سنسور هستند و برای فعالیت نیاز به دریافت برق مستقیم پنج یا دوازده ولت از کامپیوتر ترمز دارند. به جای دندانه های آهنی سنتی، در این خودروها از رینگ های فشرده با قطب های مثبت و منفی مغناطیسی درون کاسه نمد بلبرینگ چرخ استفاده می شود. مزیت بزرگ این حسگرها دقت فوق العاده بالا در سرعت های بسیار نزدیک به صفر و توانایی تشخیص جهت چرخش مستقیم یا رو به عقب چرخ ها است. با این حال آسیب پذیری آی سی های داخلی آن ها نسبت به افزایش دمای ناشی از ترمزهای سنگین و نفوذ نمک و آب جاده ها در فصل زمستان تا حدی نسبت به مدل های سنتی بیشتر است.

جدول راهنمای عیب یابی علائم و مشکلات سنسور چرخ ام وی ام

دلایل شایع خرابی سنسور ABS در ام وی ام X22 و X33

یکی از دلایل بسیار رایج از کار افتادن سنسورها در خودروهای مورد بحث، موقعیت نامناسب سیم کشی و عدم مهار صحیح کابل های متصل به چرخ در اثر مداخلات غیر اصولی جلوبندی سازان است. هنگام تعویض لنت، دیسک چرخ، سیبک ها یا کمک فنرهای جلو، بسیاری از مکانیک ها بدون آزاد سازی بست های ظریف کابل سنسور، کالیپر ترمز را رها می سازند یا سگدست را تحت کشش تند قرار می دهند. این اقدام ناشیانه منجر به پارگی رشته های نازک مس درون روکش پلاستیکی یا شل شدن کانکتورهای ضد آب بالای کمک فنر می شود. سیم در ظاهر سالم به نظر می رسد اما با هر چرخش فرمان به چپ و راست، مدار قطع و وصل شده و سیستم ترمز هشدارهای پی در پی ثبت می نماید.

دلیل دومی که به کرات در این کراس اوورها رویت می شود، تجمع دوده لنت های نامرغوب و براده های دیسک ترمز بر روی نوک مغناطیسی حسگر است. با توجه به خاصیت آهنربایی هسته سنسور، گرد و غبارهای فلزی حاصل از سایش لنت به تدریج بر روی حسگر می نشینند و مانند یک عایق ضخیم میدان مغناطیسی را مسدود می سازند. همچنین تعویض بلبرینگ های چرخ با نمونه های بی کیفیت و تقلبی بازار از دیگر عوامل خطاساز است. اگر بلبرینگ به صورت پشت و رو پرس شود یا تراکم نوارهای مغناطیسی آن با استاندارد فابریک کارخانه مطابقت نداشته باشد، سنسور توان خوانش دور چرخ را نخواهد داشت و چراغ پشت آمپر بلافاصله روشن خواهد ماند.

آموزش گام به گام نحوه تست سنسور ABS با مولتی متر

برای تست سنسورها الزاما نیاز به پرداخت هزینه های سنگین دستگاه های دیاگ ندارید و با یک مولتی متر دیجیتالی ساده می توانید سلامت یا خرابی حسگر چرخ را مورد ارزیابی دقیق قرار دهید. در خودروهایی که از سنسورهای پسیو دو سیمه استفاده می کنند، ابتدا خودرو را در سطحی هموار پارک کرده و پس از جک زدن زیر چرخ مورد نظر، چرخ را باز کنید تا به سنسور و سوکت آن دسترسی بیابید. کانکتور سنسور را که معمولا در پشت کاور پلاستیکی گلگیر قرار دارد جدا نمایید. سپس سلکتور مولتی متر را بر روی سنجش مقاومت یا همان اهم متر قرار دهید و دو پراب مشکی و قرمز را به پین های سوکت سنسور متصل سازید. عدد به نمایش درآمده برای یک حسگر سالم به طور میانگین باید در محدوده هشتصد تا هزار و چهارصد اهم باشد. اگر عدد صفر مشاهده شد نشان از اتصال کوتاه داخلی و چنانچه علامت بی نهایت یا عدم اتصال پدیدار گشت نشان از قطعی سیم پیچ است.

در ادامه همان تست، مولتی متر را بر روی ولتاژ متناوب در بازه میلی ولت تنظیم کنید و در حالی که پراب ها به سوکت وصل هستند، چرخ خودرو را با دست با سرعتی یکنواخت به گردش درآورید. با چرخش چرخ باید ولتاژ ضعیف متناوبی در حدود صد تا سیصد میلی ولت تولید شود که اثبات کننده عملکرد صحیح تولید پالس و سلامت رینگ دندانه دار است. اما در سنسورهای فعال سه سیمه یا دو سیمه اثر هال که در ام وی ام X22 شایع است، تست اهمی مستقیم ممکن است به قطعات نیمه هادی داخلی آسیب بزند. برای تست این مدل ها باید سوئیچ خودرو را باز کرده و با پراب های سوزنی از پشت سوکت متصل، ولتاژ تغذیه دوازده ولت ارسالی از یونیت را تایید کنید و سپس حین چرخاندن ملایم چرخ، تغییرات متناوب پالس ولتاژ میان هفت دهم ولت تا بیش از یک و نیم ولت را بررسی نمایید.

عیب یابی تخصصی با دستگاه دیاگ و پارامترهای زنده

اگرچه بررسی فیزیکی و تست های ولتاژی با مولتی متر دید بسیار خوبی ایجاد می کنند، اما سریع ترین شیوه عیب یابی حرفه ای استفاده از قابلیت خواندن پارامترهای زنده در دستگاه های اسکنر دیاگ است. هنگام اتصال دیاگ به درگاه عیب یاب خودرو در زیر فرمان، تکنسین باید وارد بخش سیستم ترمز ضد قفل شود و کدهای خطای ثبت شده را بخواند. خطاهای مربوط به سنسورها معمولا با کد خطای استاندارد خانواده سی مانند خطای سنسور جلو چپ یا سنسور عقب راست مشخص می گردند. با این وجود، پاک کردن صرف کدهای خطا هرگز راه حل نهایی رفع نقص نبوده و تنها هشدارهای موقت را خاموش می سازد.

برای دستیابی به عیب های پنهان و نوسانی، بهترین راهکار ورود به منوی داده های گرافیکی زنده است. در این بخش سرعت هر چهار چرخ بر حسب کیلومتر بر ساعت در یک صفحه به نمایش درمی آید. با راندن خودرو در یک خط مستقیم با سرعت بیست کیلومتر، تکنسین عددهای ثبت شده برای هر چهار چرخ را مقایسه می کند. چنانچه سرعت سه چرخ عدد بیست را نشان دهد ولی سرعت چرخ عقب راست روی صفر بماند یا مرتبا بین ده و سی دچار پرش شود، نقص فنی حسگر همان چرخ، شکستگی رینگ مغناطیسی یا فاصله هوایی غیراستاندارد میان نوک سنسور و دندانه ها محرز می گردد و نیازی به باز کردن قطعات سالم سایر چرخ ها نخواهد بود.

اقدامات پیشگیرانه جهت افزایش عمر سنسورهای چرخ

مراقبت از اجزای ترمز ام وی ام مستلزم رعایت چند اصل ساده و در عین حال بسیار کاربردی در زمان رانندگی و سرویس های دوره ای است. نخستین اقدام پرهیز جدی از شستشوی مستقیم بخش های زیرین چرخ ها با دستگاه های کارواش آب گرم پرفشار است. فشار بالای خروجی لانس های کارواش قادر است محافظ های آب بندی کاسه نمدها را تخریب کرده و آب و رسوبات را به درون کانکتورهای حساس سنسور تزریق کند که حاصل آن سولفاته شدن پین ها و قطعی مدار خواهد بود. در صورت آفرود رفتن یا عبور از گل و لای های عمیق با ام وی ام X33، بهتر است گل های خشک شده اطراف توپی چرخ با فشار باد تمیز شوند تا فاصله هوایی سنسور پر نشود.

دومین توصیه نگهداری، نظارت بر سلامت گردگیرهای پلوس و کالیپرهای ترمز است. روغن ریزی گریس پلوس بر روی رینگ های سنسور ای بی اس باعث جذب خاک و ذرات معلق شده و یک لایه چسبنده مانع ایجاد می کند. همچنین توصیه اکید می شود که همواره از لنت های ترمز استاندارد با درصد سرامیک یا نیمه متالیک کنترل شده استفاده فرمایید؛ لنت های بسیار ارزان و غیراستاندارد به دلیل استفاده بیش از حد از براده های ضخیم آهن، نرخ کثیف شدن سنسورهای مغناطیسی چرخ را تا چندین برابر افزایش می دهند و خطاهای کاذب ترمزگیری را تشدید می کنند.

نتیجه گیری

سنسورهای سرعت چرخ در ام وی ام X22 و X33 به رغم ابعاد فیزیکی بسیار فشرده، هسته اصلی شبکه ایمنی خودروهای مدرن را شکل می دهند. نادیده گرفتن علائمی مانند روشن ماندن چراغ های هشدار، ضربه های نابجا به پدال ترمز و خطاهای پی در پی در سیستم پایداری می تواند کارایی سامانه های ضد قفل را در لحظات حساس تصادفات متوقف سازد. همان گونه که تحلیل گردید، اغلب این ایرادها با بازرسی چشمی سیم کشی ها، شستشوی گرد و غبار نوک حسگر با اسپری های شوینده خشک الکترونیکی و تست دقیق اهمی و ولتاژی با کمترین هزینه ها قابل مهار و رفع هستند. با انجام معاینات منظم و استفاده از قطعات یدکی با کیفیت، رانندگی ایمن و ترمزگیری بی نقصی را در جاده های ناهموار تجربه خواهید کرد.

۵ سوال متداول درباره سنسور چرخ ام وی ام

۱. آیا با روشن بودن چراغ ABS رانندگی با خودرو خطرناک است؟

سیستم ترمز هیدرولیکی معمولی خودرو بدون مشکلی عمل می کند و شما همچنان توان متوقف کردن خودرو را دارید. اما به دلیل غیرفعال شدن سامانه ضد قفل و توزیع هوشمند نیرو، در ترمزهای شدید یا مسیرهای خیس چرخ ها فورا قفل می شوند، پایداری فرمان از دست می رود و مسافت خط ترمز افزایش می یابد. بنابراین رانندگی در این شرایط نیازمند احتیاط مضاعف و مراجعه فوری به مراکز تشخیصی است.

۲. هزینه تعویض سنسور چرخ چقدر است و آیا سنسور قابل تعمیر می باشد؟

سنسورهای چرخ به علت ساختار عایق و پلاستیکی پرس شده غیرقابل باز شدن و تعمیر داخلی هستند؛ در نتیجه در صورت سوختن آی سی یا بریدگی داخلی سیم پیچ، باید قطعه نو جایگزین شود. با این حال اگر ایراد ناشی از قطعی سیم کشی بیرونی، لق بودن سوکت یا جرم گرفتگی سر حسگر باشد، هزینه رفع عیب ناچیز بوده و بدون خرید سنسور نو توسط برق کار یا مکانیک برطرف خواهد شد.

۳. چرا پدال ترمز در سرعت بسیار کم زیر پا می لرزد و صدای خرخر می دهد؟

این مشکل بارزترین علامت ارسال سیگنال ضعیف و خطا توسط یکی از سنسورهای سرعت چرخ است. هنگامی که نوک سنسور کثیف باشد یا فاصله هوایی آن به دلیل خرابی بلبرینگ تغییر یابد، سرعت چرخش را در سرعت های پایین کمتر از سایر چرخ ها گزارش می دهد. یونیت ترمز این وضعیت را به عنوان قفل شدن لاستیک تفسیر کرده و پمپ ضد قفل را وارد مدار می کند تا فشار ترمز را بی دلیل رها سازد.

۴. بعد از تعویض بلبرینگ چرخ چراغ ABS روشن شده است، علت چیست؟

در خودروهایی مانند ام وی ام X22 رینگ دندانه دار مغناطیسی داخل کاسه نمد بلبرینگ چرخ تعبیه شده است. اگر مکانیک بلبرینگ را به صورت برعکس پرس کند، یا بلبرینگ فاقد رینگ مغناطیسی خریداری شده باشد، یا با ضربات چکش آهنرباهای ظریف آن آسیب دیده باشند، سنسور چرخش چرخ را حس نکرده و خطای سنسور چرخ بلافاصله پشت آمپر پدیدار خواهد شد.

۵. آیا می توان سنسور چرخ های جلو و عقب را به جای یکدیگر استفاده کرد؟

خیر، سنسورهای چرخ جلو و عقب در ام وی ام X22 و X33 از نظر طول کابل، پایه های نگهدارنده روی سگدست، نحوه انحنای سر سنسور و شکل سوکت های محافظ با یکدیگر تفاوت های ساختاری مشخصی دارند. حتی در بسیاری از موارد سنسور سمت راست با سنسور سمت چپ به دلیل مسیر عبور سیم کشی در گلگیرها متفاوت طراحی شده است و هنگام خرید باید کد فنی سمت و محور دقیق تعیین گردد.